Alhoewel de Europese landen in Kopenhagen een sterke reductie van de CO2 uitstoot vragen, is het allerminst duidelijk hoe die reducties in de praktijk zouden kunnen worden gerealiseerd. Eén ding moet duidelijk zijn: de objectieven zullen niet worden gerealiseerd als ze centralistisch worden opgelegd zonder rekening te houden met de wetten van de vrije markt.
Het afgelopen decennium is de nadruk grotendeels gelegd op 'end-of-the-pipe' oplossingen, die leiden ot veelvuldige staatstussenkomsten, en die de markt compleet ontwrichten en tot suboptimale investeringen leiden. Een voorbeeld is de subsidiëring die maakt dat zonnepanelen worden gezet, terwijl isolatie veel rendabeler is. Aan het andere uiterste vinden we de mening dat de overheid niets moet doen, omdat de vrije markt vanzelf voor de oplossingen zal zorgen, door de stijging van de prijzen van schaarser wordende grondstoffen, in het bijzonder van olie.
Als we ervan uitgaan dat een drastische reductie van de CO2 uitstoot nodig is om de opwarming van het klimaat tegen te gaan, dan zal de stijging van de olieprijzen echter te laat komen om het gedrag tijdig bij te sturen. Volgens de Kopenhagen-wetenschappers moet de uitstoot van de geïndustrialiseerde landen met 95% dalen tegen 2050 (momenteel stoot een Belg meer dan 14 ton per jaar uit, dit moet naar 1.7). Daarvoor zijn dus zeer drastische ingrepen nodig. De prijs van de olie zal stijgen ten gevolge van de krimpende voorraden, maar de grote voorraden steenkool zullen die prijsstijging vertragen. Tegen de tijd dat de marktprijs van olie zo hoog is dat het economisch interessant is om de nodige ingrepen uit te voeren, is het al te laat.
We moeten dus wel degelijk actief ingrijpen, maar het is de vraag hoe. We merken in het debat een merkwaardige samenhang tussen economische en wetenschappelijke overtuiging. Net zoals veel links-geöriënteerden de CO2-gedreven opwarming maximaal dramatiseren omdat het hen de kans geeft om de staatscontrole op te voeren, zo zijn er veel rechts-geöriënteerden die de CO2 gedreven opwarming minimaliseren omdat dit tot meer staatscontrole zou kunnen leiden. Beide groepen laten hun mening over het zeer ingewikkelde wetenschappelijke vraagstuk van het CO2 effect vertroebelen door hun politieke overtuiging, en zijn dus in zekere zin elkaars spiegelbeeld.
Omdat het vraagstuk over het CO2 effect zo ingewikkeld is, is het voor een buitenstaander compleet onmogelijk om de verschillende argumenten te beoordelen. Ikzelf wil als wetenschapper wel geloven dat de CO2 een belangrijke oorzaak is, maar over de waarde van de voorspellingen over 100 jaar heb ik grote twijfels. Het feit dat er blijkbaar onduidelijkheid bestaat over de stijging van de temperatuur in de laatste 10 jaar, bewijst al dat er belangrijke factoren zijn die men niet begrijpt. Toch ben ik voorstander van belangrijke ingrepen, niet alleen uit het voorzorgsrisico, maar ook omdat dit niet hoeft te leiden tot economische achteruitgang, en in eerste instantie wellicht zelfs méér welvaart kan brengen.
Ons economisch systeem werkt immers nog ver van optimaal. De huidige prijzen van de economische factoren zijn maar in heel beperkte mate het gevolg van relatieve schaarste. Het economisch evenwicht wordt drastisch beïnvloed door de hoge belastingen op arbeid en inkomen. Daardoor wordt arbeid als productiefactor relatief heel duur, ook als is er een overaanbod aan werkkrachten (werkloosheid), terwijl energie relatief goedkoop is, ook al er er daarvan absoluut geen overaanbod. Daardoor zien mensen op tegen de moeite om hun huis te isoleren (brengt te weinig op, zelfs met subsidies), en is het interessanter om kapotte spullen te vervangen door nieuwe dan ze te laten repareren (kost teveel aan werkuren !). Het lijkt waarschijnlijk dat een verschuiving van de belastingen van arbeid naar energie zal leiden tot een daling van de werkloosheid en dus meer welvaart voor een belangrijk deel van de bevolking. Wijzigend gedrag (vb. beter isoleren) zal er toe leiden dat de hogere energieprijzen niet leiden tot welvaartsvermindering. Dit vraagt geen bijkomende staatscontrole. Het is een markconforme aanpak met een minimale staatstussenkomst.
Er zal weliswaar een economisch optimum zijn voor wat betreft de verdeling van de belastingen over de productiefactoren. Als energie té duur wordt, zal het de welvaart wél verminderen. Het streven naar het economisch optimum zal ons echter wellicht al een stuk dichter brengen bij het objectief van een CO2 uitstoot van 1.7 ton per hoofd. Als dit objectief niet op die manier kan bereikt worden, zal eventueel moeten overgegaan worden op bijkomende maatregelen, die dan wel meer dwangmatig zijn, maar die daardoor wellicht ook moeilijk te realiseren zijn. Tegen die tijd zal de wetenschap hopelijk meer zekerheid kunnen bieden over de vraag of CO2 inderdaad de grote schuldige is. In afwachting kunnen we al heel veel doen, zelfs al zijn we niet zeker dat de temperatuursstijging zo drastisch zal zijn als de Kopenhagen-wetenschappers voorspellen.
Ir. Karel Lemmens