De kredietcrisis is een morele crisis

| |

De kredietcrisis is vandaag in de actualiteit. Net zoals het democratische débacle dat we al maanden meemaken in ons kleine landje. Beide hebben meer met elkaar te maken dan we denken. Het gaat hier over vele honderden miljarden wereldwijd. Banken sneuvelen, beleggerspecialisten komen voor de rechter en uiteindelijk verliest ook de kleine spaarder een deel van zijn spaarcenten. In de VS is het drama erger, want vele lage inkomens moeten nu een lening afdokken voor een huis dat ze veel te duur en te risikovol gekocht hadden terwijl dikwijls het huis al lang niet meer hebben.

Ook hier ten lande is de kredietcrisis groot nieuws. Een analyse van Herman Van Rompuy pleit voor meer overheidstoezicht en eerlijk gezegd, hij heeft daarin gelijk. Alleen, dit wil niet zeggen dat de overheid direct moet ingrijpen en betrokken partij zijn. Ze moet inderdaad - anti-keynesiaans - de grondregels van de vrije markt doen respecteren. Die grondregel is ethisch en moreel verantwoord gedrag. Zonder dit vertrouwen werkt de vrije markt niet. Zonder dit vertrouwen werkt ook de democratie niet.

Nu terzake:

- De 'root cause' van deze krediet crisis is in eerste plaats de FED en in mindere mate het ECB. Ze hebben beide jaren aan een stuk een artificieel lage rente aangehouden wat neer komt op een vorm van geldcreatie uit het niets. De financiële instellingen (banken, fondsen , verzekeringen) hebben daar gretig gebruik van gemaakt en een bubble werd geboren.

- Je kan er vrijwel zeker van zijn dat dit beleid door de US government gedicteert werd, of op zijn minst niet tegen gehouden. Korte termijn lijkt zo'n bubble op economische groei en geeft het minder rente op overheidsschuld, maar de groei is veelal gebakken lucht (asset inflation).

- De financiële instelllingen hebben zich vooral vergrepen aan hebzucht en speculatie. Daarom werden ook de kredieten herverpakt in andere meer risikovolle instrumenten. Dit soort praktijken moet gestopt worden. Een spaarder/belegger geeft zijn centen niet aan de bank opdat die er mee naar het Casino zou gaan, maar om het doordacht te beleggen en een redelijke return te krijgen zonder overdreven risiko.

- De overheid is veronderstelt toezicht te houden (in ons land is dit het CBFA en de Centrale Bank) maar als je ziet wie daarin zetelt dan zie je zo dat dit een grote pot nat is met belangenvermengingen en politieke benoemingen. Zo werd De Batselier na zijn parlementaire carriere als bestuurder gedropt maar als een bestuurder met kennis van zaken zoals Marcia Dewachter een voorzichtige kritische stem laat horen, dan wordt ze op de vingers getikt en krijgt ze spreekverbod. Men vaardigt dan wel foldertjes uit met een gedragscode, terwijl dit alleen duidelijk aantoont dat de financiële sector niet kosher is. Toch wordt niemand ter verantwoording geroepen. Daarom ook is dat toezicht een puur zoethoudertje om de maffieuse praktijken gedekt te houden.

Human Action

Recentelijk probeerde Alan Greenspan de kredietcrisis door te schuiven naar gebrekkige economische modellen terwijl het alles te maken had met zijn welbewuste politiek. Hoe durft hij? Elke econoom is toch veronderstelt te weten dat economische modellen geen orakels zijn. De voornaamste verdienste van zijn artikel is dat hij duidelijk erkent dat economie een zaak is van "Human Action" en niet van regelneverij en centrale planning. Hij vergeet erbij te zeggen dat dit niet belet dat de economie pas efficiênt werkt als men de basisregel van vertrouwen en etisch gedrag boven alles verheft. Human Action is niet toevallig de titel van von Mises, wiens Oostenrijkse Economische school nog steeds grotendeels verzwegen wordt. Men houdt het liever bij Keynes alhoewel het nu al dikwijls aangetoond is dat het interventionistisch beleid waar de overheden zich in zijn naam op inspireren meer kwaad dan goed gedaan heeft.

Hoe ernstig is deze crisis? Economisch stelt ze weinig voor. De "gestelde overheden" verkwanselen jaarlijks veel meer geld van hun burgers. De burger geeft zijn stem en betaalt belasting. Daarna heeft hij niets meer te zeggen. De klant van een bank belegt zijn geld maar de bank doet er mee wat ze wil. Het geld is dus niet verdwenen, alleen niet zo optimaal aangewend. Het grootste probleem is puur psychologisch. Als iedereen schrijft over een vertrouwenscrisis, dan gebeurt ze ook omdat er een lawine-effect onstaat. Ondernemers investeren minder, maar ook de overheid (al is dit laatste al decennia op een laag pitje). En de brave burger, die is niet alleen een deel van zijn spaarcenten kwijt, maar ook zijn koopkracht daalt om de eenvoudige reden dat de centrale banken nu een hogere rente moeten aanrekenen terwijl de geldcreatie doorgaat.

Morele basis

De dieper liggende oorzaak is dus te vinden in hebzucht en een gebrek aan morele basis. Zowel overheden als private bedrijven bezondigen zich eraan. Wat het zondigen door de overheden erger maakt is dat ze vrij ongestraft het wettelijk monopolie bezitten en eerder de belangen van allerlei hebzuchtige groepen bestendigen dan de belangen van hun burgers. De burger die in een democratisch land leeft wil in de eerste plaats zichzelf kunnen ontwikkelen in alle vrijheid. Hij wil niet dat de vruchten van zijn inspanningen gestolen worden, of dit nu door de overheid of door de private sector gebeurt. In een democratische rechtsstaat wordt dergelijke risiko's op een democratische wijze geminimaliseerd. Dit veronderstelt evenwel dat de machtselite de principes van een vrije democratie hoog in haar vaandel houdt. En dat is zeer de vraag.

Eric Verhulst,

Voorzitter, www.WorkForAll, een onafhankelijke socio-economische denktank.

Maanden later

Nu maanden later zijn de gevolgen eigenlijk nogsteeds niet te overzien en zal 2009 een bijzonder jaar worden. Ik verwacht dat we nog heel wat beren op de weg zullen vinden.