Bijna alle regeringen gaan de financiële crisis te lijf met massale "stimuleringsplannen". Op een mum van tijd worden er enorme leningen afgesloten, gaan de begrotingstekorten steil de hoogte in en pompt men, tenminste dat zegt men, miljarden in de economie. Al die geldcreatie kan redelijkerwijze alleen maar een sterke inflatie teweeg brengen, maar die lijkt achterwege te blijven.

Deflatie

Integendeel, op dit ogenblik lijkt er eerder sprake te zijn van een tendens tot deflatie, wat zich uit in prijsdalingen. De overheden lijken dit te zien als een gevaar. Maar is dit wel zo? En als dit geen gevaar is, waarom het bestrijden? Dit zou wel eens zeer nare gevolgen kunnen hebben.

De prijsdalingen doen zich haast uitsluitend voor in de investeringsprojecten (kapitaalgoederen), die de voorbije jaren gefinancierd waren door geld, dat door de overheden (de centrale banken) en de banken werd gecreëerd via schuldcreatie. Het zijn projecten, die niet op een gezonde wijze waren gefinancierd door spaargeld. Ook zijn er sterke prijsdalingen in de vastgoedsector (vooral in de USA),  eveneens deels op een perverse wijze gefinancierd en  in grondstoffen. Daarentegen waren er prijsstijgingen bij de consumptiegoederen om de eenvoudige reden, dat teveel productiefactoren afgeleid werden naar de sector van die (valse) investeringsprojecten, productiefactoren, die dan niet meer beschikbaar waren voor de productie van consumptiegoederen, terwijl juist daar een grote vraag naar bestond. Een grote vraag inderdaad, want er werd teveel geconsumeerd en te weinig gespaard (omwille van de te lage rente).

Terwijl er de voorbije jaren te weinig werd gespaard konden die (valse) investeringsprojecten niet verder gezet worden, zodra de schuld geldcreatie door de banken werd afgezwakt of ophield. Die afzwakking van de groei van de geldhoeveelheid is gebeurd vanaf einde 2007 en verder in de loop van 2008. Dit ging samen met een verhoging van de (artificieel) lage  intrestvoeten. Die twee factoren (afzwakking geldgroei en rentestijging) was de trigger, die de zeepbel heeft doen uiteenspatten. Er was inderdaad op dat ogenblik te weinig spaargeld beschikbaar om de luchtbel van het waardeloze geld over te nemen. Spaargeld is kapitaal, geld is maar een ruilmidddel.

Genezingsproces

Die prijsdaling van die investeringsprojecten, van het vastgoed  en van de grondstoffen is juist het genezingsproces. Die daling mag dus helemaal niet tegengewerkt worden. Zoniet kan de crisis niet genezen. De bekende Zweedse publicist Johan Norberg verklaarde aan het dagblad De Tijd  : "recessies zijn nodig om de rotte delen uit het systeem te verwijderen". (Zie Weekend bijlage bij DE Tijd van zaterdag 27/12/08 blz. W4 en W5 : "We moeten van recessies leren houden").  Hij roept zelfs op tot minder regulering van de financiële markten, omdat recessies zichzelf genezen, terwijl de overheden de genezing gewoonlijk tegenhouden. Norberg werkt op dit ogenblik aan een boek dat "De perfecte storm" zal heten, over de oorzaken en de gevolgen van de financiële crisis. Hij won reeds prestigieuze onderscheidingen met zijn boeken. Hij werd wereldwijd bekend met zijn bestseller "In defence of global capitalism". Hij is de eerste niet-Amerikaan die tot "Senior Fellow" benoemd werd bij  de wereldvermaarde Amerikaanse denktank, het "CATO Institute". Hij wordt beschouwd als een van Zwedens belangrijkste opiniemakers.

A negative sum game

Het verwijderen van die rotte delen zal natuurlijk ergens werkloosheid doen ontstaan, maar het zal de gezonde bedrijven toelaten om nieuwe werkgelegenheid te creëren, die het moet mogelijk maken de werklozen uit de rotte sectoren geleidelijk op te nemen. Indien echter die rotte delen met overheidsgeld in stand worden gehouden, kan er geen spaargeld gevormd worden en kunnen de gezonde bedrijven niet expanderen en kunnen zelf in moeilijkheden komen. Indien de Amerikaanse overheid bv. een verouderd en ziek bedrijf als Chrysler (dat de verkeerde producten maakt) ten allen prijze wil in stand houden, met uit het niets gecreëerd geld, dan zal er wel werkgelegenheid behouden blijven (tijdelijk toch). Maar dan zal er geen (spaar)geld zijn voor gezonde bedrijven, die dan verhinderd worden om gezonde werkgelegenheid (met toekomst) te creëren.  Dit is zelfs geen "zero sum game", maar eerder een "negative sum game". Men vernietigt dan werkgelegenheid in gezonde sectoren, voor het behoud van werkgelegenheid in zieke sectoren. In Europe wordt dit proces nog versterkt door de hoge arbeidskost die tot driemaal hoger is dan hetgeen er aan besteedbaar inkomen overblijft. Zelfs zonder leidt dit tot zware werkloosheid, reden waarom al voor de recessie 1,2 miljoen belgen van een RVA-uitkering leefden. Binnenkort zullen dat er 1,5 miljoen zijn.

Norberg heeft dus gelijk, wanneer hij stelt dat overheden recessies niet genezen, maar in stand houden. Op dit ogenblik doen de overheden er inderdaad alles aan om prijsdalingen in die "rotte sectoren" tegen te houden, o.m. met sterke rentedalingen. Zo heeft de "FED" vorige maand de rente laten dalen naar een bandbreedte van 0.0 % tot 0.25 %. Zopas verlaagde de Britse Centrale Bank de basisrente van 2 % naar 1.5 %, het laagste peil sedert haar oprichting in 1694. De facto hebben ze aldus het geld waardeloos gemaakt.

Pervers

De rentedalingen zijn het perverse mechanisme dat de crisis in stand zal houden. Zij verhinderen het genezingsproces en verhinderen dat er opnieuw meer zou gespaard worden. Dit sparen en een redelijke rente is een basisvoorwaarde om gezonde investeringen in het leven te roepen, zoniet kan de economie niet hernemen.

Maar het is nog erger. De overheden en dan vooral de USA lijken vast besloten, niet alleen om de rentes te verlagen, maar ook om nog massaal (bijgedrukt) geld in de economie te pompen. Zo wil Barack Obama niet minder dan 800 miljard $ in de Amerikaanse economie pompen en is er tevens een enorm begrotingstekort in de maak. Gelukkig lijkt men het in Europa een beetje verstandiger aan te pakken. Trichet lijkt heel wat meer inzicht te hebben dan Bernanke en diens  voorganger Greenspan en heeft stelselmatig op de rem gestaan als het op renteverlagingen aankwam. Hij krijgt hiervoor geheel ten onrechte veel kritiek van de media en van de mainstream economen gekregen, die wonder genoeg het wordingsmechanisme van deze crisis niet schijnen te begrijpen en dan ook geen idee hebben over welke maatregelen moeten getroffen worden.

Verder mogen wij in Europa van geluk spreken dat Angela Merkel in Duitsland zo maar niet gewillig in dit perverse systeem van nieuwe geldcreatie wil meestappen. Zij krijgt hiervoor heel wat (eveneens onterecht) kritiek. Zo sneert Carsten Brzeski, senior economist bij ING (Zie De Tijd 8/01/09 Blz. 16 : "De Nationale Egotrip van Angie" : "Ze doet egotripperig haar eigen zin"). Dus ook de economen van ING blijven blijkbaar vasthouden aan het perverse Keynesiaans model. Hebben de banken dan hun les nog niet geleerd dat het niet helpt  slecht geld te compenseren met ander slecht geld?

Ook hebben wij bij ons geluk, dat de  precaire toestand van onze overheidsfinanciën  niet zal toelaten om nog veel geld bij te creëren, zodat de schadelijke zogenaamde stimuleringspakketten  hopelijk beperkt zullen  blijven. De recessie is hier ten landje in feite  al veel vroeger ingezet. Wanneer de overheid met meer dan de helft van het BBP gaat lopen, dan mag men gerust stellen dat de helft van de bestedingen "malinvestments" zijn. Wat de overheid verkwanselt is verloren kapitaal voor de productieve economie die het dan compenseert met lager tewerkstelling en uitwijking naar betere oorden.

Inflatie (Hyperinflatie)

Voorlopig is dus er van inflatie of van hyperinflatie nog geen sprake. Het door de overheid bijgecreëerd geld lijkt maar met mondjesmaat zijn weg te vinden in de economische kringloop, omdat de banken het geld liever terug plaatsen bij de centrale bank en zeer voorzichtig zijn in het toekennen van kredieten.

Dit zou echter snel kunnen veranderen, eens dit geld wel in de economische kringloop zal terecht komen. Er gaat dan zeker een overvloed aan geld zijn, waar te weinig productie van goederen tegenover staat. En het is juist die ongelijke verhouding, die de inflatie veroorzaakt. Prijsstijgingen, gekoppeld aan een dalende koopkracht en de vicieuse cirkel van recessie kan overslaan in een echte depressie.

Waarom is er te weinig productie van goederen? Omdat de crisis een golf van werkloosheid gaat creëren. In 2008 zijn er in de USA 2.6 miljoen jobs verdwenen. Ook bij ons is de de werkloosheid snel aan het toenemen. Wegens die stijging van de werkloosheidscijfers zullen dan ook minder goederen geproduceerd worden. Wij krijgen dan een daling van de geproduceerde goederen, terwijl de overheid de geldcreatie aanzwengelt. Dit is een  gevaarlijke cocktail. In 1923 heeft Duitsland aan den lijve ondervonden tot wat dit kon leiden. Op 23 october 1923 bedroeg de prijs van een brood in Duitsland 220 miljoen Deutsche Mark en een week later reeds 12 maal meer. Alle geld was totaal waardeloos geworden. Op dit ogenblik zit Zimbabwe in dit schuitje. Zou geldcreatie door de overheid de economie kunnen vooruit helpen, dan was Zimbabwe nu het rijkste land van de wereld. De werkelijkheid is enigszins anders.

Zover zal het bij ons meer dan waarschijnlijk niet komen. Toch bestaat er met de huidige maatregelen gevaar voor de waarde van de dollar en een eventuele dollarcrisis zou wellicht ook voor ons zeer nare gevolgen hebben. Negatief is ook, dat Bernanke en de economische ploeg van Obama nog altijd geobsedeerd lijken door de Keynesiaanse leer. Dit is toch wel vreemd, omdat er overduidelijke bewijzen zijn, dat deze leer alleen nog maar tot miserie heeft geleid. Japan kan er van meespreken, maar ook daar hebben ze het nog altijd niet begrepen. Ook lijken deze economen de ervaringen van de jaren '70 vergeten.

Wet van Say : geen consumptie zonder voorafgaande productie

Blijkbaar zijn onze mainstream economen vergeten dat er een "wet van Say" bestaat, genoemd naar de Franse econoom Jean-Baptiste Say (1767-1832). Deze wet stelt dat er geen vraag kan zijn zonder aanbod. In mensentaal : er kan geen consumptie zijn zonder productie. Dit komt omdat de totale vraag (koopkracht of consumptie) per definitie gelijk moet zijn aan het totale aanbod (productie). Soms wordt de wet ook geformuleerd als "het aanbod schept zijn eigen vraag". Consumptie is maar mogelijk, door de besteding van de lonen en weddes die met de productie verdiend worden. Het is met dat geld, dat de vervaardigde producten en diensten kunnen gekocht worden. Maatregelen om consumptie te stimuleren zijn dan ook een contradictie. Het is een van de vele hersenspinsels, waarmee Keynes ons heeft opgezadeld. De economie kan alleen geholpen worden met de stimulering van de productie via investeringen, dus via het sparen (sparen = investerigen), niet met het stimuleren van de consumptie. Het is daarbij ook belangerijk dat dit goede investeringen zijn. Goede investeringen moeten zichzelf meervoudig terug verdienen omdat ze bv. leiden tot een hogere productiviteit. Een brug bouwen over de Schelde waar geen auto over rijdt is dat niet, het verkeersprobleem rond Antwerpen oplossen is dat wel.  

De wet van Say verklaart waarom in Zimbabwe de enorme creatie van geld (vraag) geen aanbod (productie) heeft teweeggebracht, alleen maar hyperinflatie. Ook bij ons kan dit (nog) niet. Laat ons hopen dat het bij ons niet tot een "worst case scenario" zal komen en dat de overheden het zeker niet zover zullen laten komen. Zij zullen dan wel moeten uitpakken met betere maatregelen, die vooral het sparen en investeren zullen aanmoedigen, maar......dan moeten de rentevoeten omhoog en niet omlaag. Enkel en alleen méér spaargeld kan (via gezonde investeringen) tot oplossingen leiden. Geldcreatie kan dat niet.

Wie tussen de regels leest zal ook begrepen hebben dat enkel arbeid en een beter gebruik van de beschikbare productiemiddelen ons terug op de weg naar welvaart kan zetten. Veel van onze problemenzijn vandaag structureel. Lagere arbeidskosten en lagere overheidsuitgaven zijn de enige echte remedies die gaan helpen.

Willy De Wit, medewerker WorkForAll