Fiscus pluimt arme werkers
1,2 miljoen Belgen in de val door lastenverlaging van 'paars'

't Zijn zotten die werken. Althans, als het gaat over lage lonen, uitkeringen of kleine (brug)pensioenen. Zelfs na de lastenverlagingen van 'paars' bent u vaak beter af met een belastingvrije uitkering dan met een jobke of een minimale bijverdienste bovenop (brug)pensioen.

Kamerlid Carl Devlies (CD&V) heeft de belastinghervorming van Verhofstadt-I in 2001 haarfijn doorgerekend. Hij legt ondenkbare wantoestanden bloot in de onderbuik van ons land. Hierbij de [url=http://www.workforall.org/assets/20051010Fiscale_onrechtvaardigheden.pdf]berekeningsnota in pdf.[/url]

(Brug)gepensioneerden die net boven de belastingvrije drempel uitkomen, worden nog steeds ongenadig gepluimd door de fiscus. Geef iemand met een pensioentje van geen 1.000 euro per maand een 'dertiende maand' - of laat hem/haar die maand bijverdienen - en de fiscus pikt dat extraatje ongenadig in, tot de laatste euro. Ga werken tegen het minimumloon, en je bent niet beter af dan je werkloze buur. Of zelfs slechter, want je komt niet meer in aanmerking voor tal van sociale voorzieningen. Devlies geeft het voorbeeld van een alleenstaande werkloze vrouw van 50 jaar die ziek werd: omdat ze een kleine hospitalisatievergoeding trok, rekende de fiscus haar voor honderden euro belastingen aan. ,,Je zou voor minder ziek worden. De hervorming van 2001 was een gedroomde kans om deze mistoestanden weg te werken, maar deed dat helemaal niet. Ik kan niet anders dan veel respect hebben voor iedereen die tegen zo'n voorwaarden toch nog gaat werken voor een laag loon.''

,,1,2 miljoen Belgen slachtoffer van belastinghervorming''
Carl Devlies (CD&V): ,,Werken loont minder dan een uitkering''

,,De belastinghervorming van 2001 is mislukt, vooral voor de kleine (brug)pensioenen, uitkeringen en lage lonen'', zegt CD&V-kamerlid Carl Devlies. ,,Wie bijverdient of als werkloze aan de slag gaat tegen het minimumloon, werkt lang uitsluitend voor de schatkist. Waarom dan nog werk zoeken?'' Devlies schat dat er zowat 1,2 miljoen Belgen slachtoffer zijn van de belastinghervorming. Wij staven zijn stelling met enkele concrete voorbeelden.

De belastinghervorming van 2001 blijft het paradepaardje van de regering Verhofstadt. De belastingschalen werden opnieuw geïndexeerd en de maximale aanslagvoet gemilderd. U en ik voelen dat intussen in onze portefeuille, herhaalt paars tot vervelens toe.

Carl Devlies: ,,De hervorming heeft enkele onlogische effecten van de fiscus niet verholpen, integendeel. De progressiviteit wordt bij lage uitkeringen of lonen nog steeds te vaak doorbroken - dat betekent: meer bruto leidt tot minder netto - en slechtbetaalde arbeid wordt ontmoedigd doordat gelijkwaardige uitkeringen netto meer opleveren.''

,,Mijn verhaal is gebaseerd op de vele concrete reacties die we kregen van individuele belastingplichtigen. Het gaat om mensen die na een verhoging van hun bruto-uitkering merken dat ze netto minder krijgen. Of belastingbetalers die zien dat ze van hun klein loon minder overhouden dan hun werkloze buren. We kregen praktijkgevallen over de vloer die klagen dat hun kleine bijverdienste volledig wordt wegbelast. Of erger: ze schieten er centen bij in.''

,,De mensen reageren daarop met veel onbegrip. De belastinghervorming van 2001 werkt de verzuring in de samenleving in de hand. Na wat cijferwerk kwamen we erop uit dat de meeste onlogische effecten te herleiden zijn tot de verschillende berekening van de belastingen op pensioenen en andere vervangingsinkomens ten opzichte van inkomens uit arbeid.''

,,Uitkeringen krijgen een grotere belastingvrijstelling. Daardoor levert een laag bruto-inkomen uit arbeid na belastingen netto altijd minder op dan dezelfde bruto-uitkering. Dat was vóór 2001 ook zo, maar de fameuze hervorming doet daar niets aan. Een gemiste kans. De fiscus ontmoedigt het werken nog altijd. Zo haalt Verhofstadt nooit zijn 200.000 jobs.''

Respect

,,Al mijn praktijkgevallen gaan uit van alleenstaande belastingplichtigen met een laag loon of vervangingsinkomen. Maar dezelfde vaststelling - méér bruto levert netto minder op - gaat ook op voor veel gehuwde kleinverdieners. Alleen is het zo dat de fiscus nog altijd niet heeft laten weten hoe de decumul van de belastingvermindering voor deze belastingplichtigen wordt berekend, ook al werd de hervorming in 2001 goedgekeurd.''

Devlies vermoedt dat er zowat 1,2 miljoen kleine (brug)gepensioneerden, werklozen en kleine verdieners over het hoofd worden gezien door de belastinghervorming. ,,Dat is een voorzichtige schatting. Er zijn nog veel meer slachtoffers, als je weet dat veel sociale voorzieningen gekoppeld zijn aan het belastbaar inkomen terwijl dat in de praktijk weinig zegt over het netto-inkomen.''

,,We zijn helemaal niet gekant tegen lastenverlagingen die de middenklasse en veelverdieners belonen, want wij geloven in loon naar werken. De hoogste aanslagvoet moest hoe dan ook naar beneden. Maar we vinden het onaanvaardbaar dat de kleine uitkeringen en lage lonen hiervan niet kunnen meeprofiteren. Het is vooral erg dat werken of bijverdienen voor hen wordt afgestraft. Mijn voorbeelden tonen aan dat we groot respect moeten opbrengen voor wie in die omstandigheden toch wil werken.''

Devlies heeft oplossingen in petto. ,,De gemakkelijkste? Verhoog de belastingvrije basis voor inkomens uit arbeid. Dat zal veel onrechtvaardige effecten uitschakelen. Steve Stevaert verdedigde dit idee eveneens, net voor hij gouverneur werd, in zijn reactie op het VLD-voorstel van de fair tax of de vlaktaks. Maar we moeten afwachten of de SP.A dit voorstel kan doorduwen. Want Didier Reynders (MR) reageert zeer traag. Een bijsturing van deze averechtse effecten zal niet meer voor deze legislatuur zijn.''

Jan trekt een klein pensioentje. Voorbeeld 1.

Pensioenen (van alleenstaande werknemers) tot en met 12.206 euro plus 25 centiemen zijn vrijgesteld van belastingen. Dat komt neer op een maandpensioen van 980 euro, plus 495 euro vakantiegeld per jaar. Zelfs een welvaartsaanpassing van één cent extra per maand heeft onmiddellijk een averechts effect. Want die ene cent komt Jan-met-de-pet te staan op een aanslag van 523,35 euro.

Zijn bruto-pensioen moet met ongeveer 80 euro per maand stijgen vooraleer Jan na belastingen hetzelfde nettobedrag overhoudt van nog steeds geen 1.000 euro per maand. Met andere woorden: zelfs al geeft de schatkist deze Jan een dertiende maand pensioen cadeau, dan nog houdt hij er geen cent aan over.

Dit averechtse effect - bruto meer pensioen komt neer op netto evenveel of minder - blijft spelen voor kleine pensioentjes van alleenstaanden tot en met 1.069 euro per maand, wat natuurlijk nog altijd geen vetpot is.

Devlies: ,,De regering wil vanaf 2007 de pensioenen die ingingen in 2000 of 2001 met twee procent verhogen. Ook dan zullen er zoals nu duizenden hierbij netto geld inschieten.''

Jan verdient bij in het wit. Voorbeeld 2.

Onze tweede Jan is eveneens alleenstaande en wil zijn armzalig pensioentje bijspekken met toegelaten arbeid. Is dat lonend?

Deze Jan trekt 634 euro per maand - dergelijke pensioentjes bestaan wel degelijk. Wat moet hij bijverdienen om de kloof te dichten met onze eerste Jan? Bruto 6.062 euro per jaar, waarvan hij na bijdrage aan de sociale zekerheid en de aanslag van de fiscus 4.206 euro netto overhoudt. Daarmee is hij even 'rijk' als onze eerste Jan. Dat wil zeggen: zijn beschikbaar inkomen blijft onder de 1.000 euro per maand.

Devlies: ,,Het kan nog erger. We kennen een gepensioneerde, ook een Jan, die met zijn 11.800 euro per jaar zo'n 400 euro onder de belastingvrije drempel zit. Eerder uit goedmoedigheid dan uit geldgewin sprong hij tijdens de eindejaarsperiode even bij in een winkel. Hij verdiende daarmee 100 euro - waarop dan nog bedrijfsvoorheffing van afging. Maar ook daarna klopte de fiscus voor 400 euro bij hem aan, want nu had hij een belastbaar 'gemengd' inkomen. Om evenveel inkomen over te houden als met zijn oorspronkelijk pensioentje moet Jan 628,5 euro per jaar bijverdienen.''

Elke cent daaronder wordt volledig afgeroomd door de fiscus. Deze derde Jan moet 1.333,5 bruto per jaar bijverdienen om de kloof te dichten met de eerste Jan.

Piet is met brugpensioen. Voorbeeld 3
Ook voor (alleenstaande) bruggepensioneerden is de belastingvrijstelling gekoppeld aan de minimum-werkloosheidsuitkering. Het gaat bijgevolg weer om maximaal 12.206 euro per jaar.

Piet werkte in de tuinbouwsector, tot hij met brugpensioen werd gestuurd. Hij krijgt 877 euro werkloosheidsvergoeding per maand, plus een aanvullende 'brug'-vergoeding van 140 euro. Op die som betaalt hij dus geen belastingen.

Ware zijn ex-baas vrijgeviger door hem een dertiende maand toe te stoppen in de vorm van een verhoogde 'brug'-vergoeding van 218 euro per maand - of bijna 80 euro per maand meer - dan roomt de fiscus die dertiende maand volledig af: Piet houdt geen cent over van zijn dertiende maand.

Piet doet een interim. Voorbeeld 4.

Bruggepensioneerden mogen onder bepaalde voorwaarden bijverdienen. Maar dan verzeilt onze alleenstaande Piet in dezelfde troosteloze positie als onze tweede en derde Jan die wat bijklussen. Het loont niet, tenzij Piet veel lucratieve interims vindt, wat voor een ex-tuinder niet evident is. Pas met een bijverdienste van meer dan 628 euro per jaar houdt hij er enkele schamele euro's aan over. Devlies: ,,Want hij zal voor elke dag dat hij werkt zijn werkloosheidsuitkering en aanvullende vergoeding verliezen.''

Mieke is werkloos en ziek. Voorbeeld 5

Mieke werd dit jaar 50. Ze is alleenstaande en werkloos. Ze geniet van een iets hogere belastingvrije som dan haar lotgenoten Jan en Piet. Dat ietsje meer heet anciënniteitstoeslag, die in haar geval 1.209 euro per jaar bedraagt. Dat wil zeggen dat haar uitkering onder de 13.415 euro per jaar niet wordt belast.

Mieke wordt ziek en moet worden opgenomen in het ziekenhuis. Voor elke dag daar krijgt ze een ziektevergoeding van 43,36 euro. De fiscus ziet dat als een extra inkomen, waardoor ze haar recht op anciënniteitstoeslag verliest. Resultaat: haar stuk uitkering boven de 12.206 euro wordt voortaan belast. Die ziektevergoeding komt haar op 1.055 euro belastingen te staan. Zuiver inkomensverlies. Devlies: ,,Je zou voor minder ziek worden.''

Mieke werkt tegen minimumloon. Voorbeeld 6

Arbeid wordt harder belast dan pensioenen of andere vervangingsinkomens. Het maakt niet uit of ons tweede Mieke werkt als zelfstandige, ambtenaar, arbeider of bediende. Als zij niet meer vangt dan het minimumloon, is zij weinig of helemaal niet beter af dan onze andere 'armoelijders'.

Dit Mieke is alleenstaande en is bediende voor het gewaarborgd minimumloon van 1.210 euro per maand. Na haar (verminderde) sociale bijdragen en met inbegrip van haar dubbel vakantiegeld en dertiende maand geeft zij een belastbaar jaarloon aan van 15.713 euro. Dat komt haar op 2.990 euro belastingen te staan. Neemt zij haar zoontje uit een afgesprongen relatie ten laste, dan moet ze ,,slechts' 2.282 euro afgeven aan de fiscus.

Mieke werkt maar houdt per week amper 49 euro meer over dan haar werkloze buurvrouw, die net als zij alleenstaande is. Met haar kind ten laste is Mieke nog maar 23,5 euro ,,rijker'' dan de buurvrouw, die ook een kind heeft. Krijgt de buurvrouw de anciënniteitstoeslag van ons eerste Mieke, dan is zij als werkloze zelfs beter af.

Devlies: ,,Voor alleenstaande werklozen met anciënniteitstoeslag en een kind ten laste loont het niet te werken tegen het minimumloon. Integendeel: na een jaar werken houdt hij of zij 131,5 euro minder over, en daarna verliest hij of zij de verhoogde kinderbijslag.''

Jan en Mieke kloppen aan bij het stookoliefonds. Voorbeeld 7

Bieden sociale voorzieningen een uitweg uit de armoede? Veel van die voorzieningen - een sociale woning, het stookoliefonds, studiebeurzen - worden toegekend op basis van het netto belastbaar inkomen. Omdat dit van een werkloze lager is dan van een kleinverdiener, komt werkloze Jan eerder aan de bak dan ons Mieke met haar minimumloon.

Het stookoliefonds belooft maximaal 195 euro per jaar aan bruto belastbare inkomens onder de 13.246 euro per jaar. Devlies heeft het haarfijn uitgerekend. Elke (brug-) gepensioneerde Jan of Piet van hierboven komt in aanmerking voor het stookoliefonds. Het gaat om vervangingsinkomens voor alleenstaanden van netto minder dan 1.022 euro per maand. Maar elke euro daarbovenop sluit de poort van het stookoliefonds. Werkend Mieke staat (letterlijk) in de kou.