We hebben recentelijk meerdere pleidooien gehouden om het Zwitserse model van directe democratie als voorbeeld te nemen. Gestaafd door studies en vergelijkingen blijkt dat Zwitserland het veel beter doet op gebied van welvaart en welzijn en de burger niet onnodig belast. Het moge dan vreemd lijken, maar de Zwitsers werken ook het meest en het langst. De werkloosheid is er in alle leeftijdscategorieën lager dan 2,5%, zonder dat er beroep gedaan wordt op allerlei RVA-achtige statuten. Die 2,5 % is een tiende van hetgeen ons land aan effectieve werklozen telt. 

Het toeval wil dat Vacature dit WE een volledig artikel wijdt aan de werkloosheid of eerder de activiteitsgraad in Zwitserland en dit in schril contrast zet met de cijfers voor België en de andere Europese landen. Val niet van uw stoel als u de cijfers bekijkt. 

We citeren hier de hoofdbrok van het artikel. De uitspraken van de geïnterviewde Zwitsers zijn al even verrassend (en verfrissend) als hun hoge graad van activiteit. In naam van de solidariteit wordt er in Zwitserland gewerkt.

Grafiek 1. Zwitserse 55-plussers werker, Belgische amper

Van de 55- tot 65-jarige Zwitserse mannen is nog 76 procent professioneel actief, in België is dat slechts 34 procent Het Europese gemiddelde ligt op 54 procent De situatie van de vrouwen is vergelijkbaar. Terwijl het EU-gemiddelde voor vrouwen op 36 procent ligt, is 58 procent van de Zwitserse dames tussen 55 en 65 nog aan de slag en slechts 2 procent van de Belgische.

4 op 4 Zwitsers blijven werken na 55

(bron: Vacature.com, Erik Verreet)

Werken tot je zeventigste, in België durft niemand er aan te denken maar in Zwitserland zijn ze er al volop mee bezig. Werken de Zwitsers echt zo graag of is er meer aan de hand?

Wie in Zwitserland voor zijn 65ste (voor vrouwen 64ste) op pensioen wil, ziet zijn maandelijkse staatspensioen van 2000 Zwitserse Frank (1261 euro) drastisch inkrimpen, met 6 procent per jaar vroeger. Geen wonder dus dat de Zwitsers niet geneigd zijn op hun vijftigste op rust te gaan. De cijfers zijn alvast tekenend: van alle Zwitserse mannen tussen 55 en 65 is drie vierde nog aan de slag, in België is dat amper 40 procent.

Naast de strikte pensioenregeling zijn er nog andere redenen die de ijver van de Zwitsers verklaren. Martina Zölch, sociologe in de Technische Hogeschool van Olten: " De geest van Huldrych Zwingli (een van de leiders van de Zwitserse Reformatie begin zestiende eeuw,nvdr) en zijn strikte protestantisme dwaalt hier nog rond. Werken wordt gezien als een sociale plicht. Verder hebben de vakbonden en de werkgevers een relaxte relatie. Wie kent er Zwitsers die staken?" Bovendien doet de economie van Zwitserland het de laatste jaren erg goed, wat zich onder andere vertaalt in een laag werkloosheidscijfer (minder dan 5 procent). Professor Zölch: "En dus hebben we ook nooit overwogen om het werk van de ouderen aan jongeren te geven. Ondertussen weten we ook dat die aanpak niets oplevert."
Ondanks de harde werkethos trekken de Zwitsers op 30 november naar de stembus om uit te maken of de pensioenleeftijd al dan niet van 65 naar 62 jaar meet worden teruggebracht Het voorstel werd ingediend door de groenen en socialisten en kreeg de steun van de vakbonden. Begin vorig jaar stelde de belangrijkste vakbond (SGB) al voor om de pensioenleeftijd te verlagen. De regering verwierp het idee als te duur: het zou ruim 700 miljoen euro kosten.

In de trein naar Bern geeft Lisa Meyer me haar mening over dit referendum. Zij mocht van haar werkgever, de tassenfabrikant Aigner, op 62 op pensioen. Ze werkt nu verder voor een Zwitserse uitgeverij in Vietnam: "De Zwitsers moeten bijna vier keer per jaar stemmen in een referendum. Dat doen ze meestal heel rationeel: wat is op termijn het best voor de gemeenschap? Jaren geleden was er een gelijkaardig referendum, de vraag was of het aantal werkuren van 42 naar 40 moest. Dat voorstel is afgewezen. Ik geloof nooit dat het nieuwe voorstel het wel haalt."

En dat vermoeden zou weleens kunnen kloppen. want het referendum gaat lijnrecht in tegen de maatschappelijke trend van langer en flexibeler werken. Zo, pleit Rudolf Stämpli, de baas van het Zwitserse Werkgeversverbond, voor een uitloopsysteem dat toelaat om vanaf zestig jaar minder te werken, maar dan wel tot 65 à 70 jaar door te gaan. Momenteel zijn er in enkele bedrijfssectoren al dergelijke systemen gangbaar. Neem de engineering-multinational ABB: "Wij bieden al formules aan om tot zeventig te werken. Eigenlijk krijgen onze medewerkers vanaf hun 58ste de kans om deeltijds te werken en dat tot hun zeventigste", zegt woordvoerder Lukas Inderfurth.

Marcel Eckstein, hr-manager bij Siemens Zwitserland, verwacht dat de officiële pensioenleeftijd op termijn naar 67 jaar zal stijgen. Bij Siemens Zwitserland is de gemiddelde leeftijd van de 7.000 Zwitserse werknemers vandaag 43 jaar, over twaalf jaar zou dat zelfs 53 jaar zijn. "Om meer jongeren aan te trekken, moeten we vissen in dezelfde kleine vijver als de andere bedrijven. Daarom investeren we liever in onze oudere werknemers. We willen ervoor zorgen dat ze hier over twaalf jaar nog werken. Jaarlijks screenen de lijnmanagers alle leden van hun ploeg: kan dit teamlid volgen? Heeft hij nog groeipotentieel?
Maar ook: hoe groot is de schade als deze medewerker verdwijnt?"

Grafiek2. Zwitserse ouderen even weinig werkloos als hun jongere collega's

Het schaamrood slaat je op de wangen als je de Zwitserse werkloosheid vergelijkt met de Belgische. In Zwitserland is het verschil in werkloosheidsgraad tussen de verschillende leeftijden verwaarloosbaar klein: jongeren en ouderen zijn gelijk aan de slag. Dat is niet zo in ons land.

EEN MINIMUM AAN WETTEN

Een andere opvallende vaststelling:

Zwitsers zijn bijzonder zuinig met het uitschrijven van nieuwe wetten. Ruth Derrer van het Werkgeversverbond: "Om de arbeidsmarkt gezond te laten werken, trachten we een minimum aan wetten te maken. De rest wordt overgelaten aan de sociale partners en de ondernemingen. Zij leggen eigen klemtonen. Logisch gevolg is wel dat rijke ondernemingen hun mensen vroeger met pensioen kunnen sturen, want ze hebben het geld:"

"Als overheid willen we ons niet inmengen in het beleid van de bedrijven", legt Werner Aeberhardt, hoofd van de dienst arbeidsmarktanalyse van het Staatssecretariaat voor Economie, uit. "We willen hen zeker niet verplichten ouderen aan te werven. Zulke maatregelen zijn niet efficiënt. Wel willen we hen aanmoedigen dat te doen." En met wisselend succes. Zo blijkt uit een recente studie van het Adecto Instituut dat amper 7 procent van de Zwitserse bedrijven volgend jaar meer vijftigplussers wil rekruteren dan dit jaar. Dat betekent weliswaar niet dat de werkgevers ontevreden zijn over hun oudere werkkrachten. 86 procent geeft aan dat vijftigplussers minstens zo efficiënt en productief zijn als hun jongere collega's.

Twijfelen ze dan omwille van de meerkost van de oudere werknemers? "Toch niet, vele Zwitserse bedrijven hebben hun salarispolitiek de laatste jaren grondig gewijzigd. Ze betalen niet volgens anciënniteit, maar wel naar behaalde resultaten of geleverde toegevoegde waarde. Op die manier discrimineren ze de jongeren niet. Toch zondigen ook die bedrijven nog geregeld tegen een leeftijdneutrale vergoeding, bijvoorbeeld door een medewerker die twintig jaar bij de firma is, drie dagen extra verlof te geven". geeft Elisabeth Michel-Alder van de denkgroep Netzwerk Silberfuchs aan.

GEMEENSCHAPSWERK NA TWEE JAAR WERKLOOSHEID

En hoe denken de oudere werknemers er zelf over? Werken ze echt zo graag als beweerd wordt? We ontmoeten de 62-jarige Peter Derrer, zijn hele leven lang al mechanicus. Onlangs werd zijn bedrijfje verkocht aan een Amerikaanse groep die prompt de Zwitserse fabriek sloot. Enkele weken later had hij al een nieuwe job. Sinds 1 september werkt hij voor een start-up die laboratoriumrobots fabriceert. De directeur vroeg hem al of hij na zijn 65ste nog wil doorgaan. Zijn antwoord? "Als het wat meevalt, waarom niet", lacht hij.

Dat Peter zo snel ander werk vond, was zeker niet vanzelfsprekend. "Een werkgever die kan kiezen tussen een dertiger en een vijftiger zal toch nog altijd de jongere werknemer kiezen", waarschuwt Elisabeth Michel-Alder. Wie geen werk vindt, krijgt gedurende twee jaar een werkloosheidsuitkering. Daarna wordt hij naar de sociale kas doorverwezen. De steun ligt nog altijd vrij hoog (varieert van kanton tot kanton), maar de werkloze wordt wel verplicht gemeenschapswerk te doen. Eens in dit systeem raakt hij er moeilijk uit. Vijftigplussers kiezen daarom vaak een slechte baan boven het gemeenschapswerk. Wie intussen ouder is dan zestig, gaat dan vaak met vervroegd pensioen. Elisabeth Michel-Alder: "Ouderen moeten leren aanvaarden dat een carrière op een bepaald moment naar beneden gaat. Veel ouderen zitten in een hogere functie, met een dito titel. Eens ze die functie moeten verlaten, willen ze een nieuwe job met een even prestigieuze titel. Dat kan niet altijd, oudere werknemers moeten daarom leren accepteren dat als ze in teams worden ingezet, ze niet noodzakelijk de leider zijn." Met andere woorden, het is dus een kwestie van op een andere manier naar uw carrière te kijken. Elisabeth vertelt over haar vriend Philippe die op zijn 56ste bij IBM weg moest: "Hij koos een heel, andere richting: hij wou iets doen voor ouderen. Wel, vandaag is hij de directeur van een vooraanstaande ouderenvereniging in Zwitserland."