De vlaktaks is sinds enkele jaren in de opmars. Vooral in landen die tabula rasa maken met het verleden (meestal ex-communistische staten) is een vlaktaks de norm geworden en meestal met aanslagvoeten die nog niet de helft of een derde bedragen van wat de modale Belg of West-Europeaan mag afdragen van zijn inkomen. Het systeem heeft zoveel voordelen, waaronder zijn eenvoud, lage inningskost en doorzichtigheid, om niet te spreken van de gunstige invloed op de economische groei. Men zich kan dan ook afvragen waarom men zich in alle bochten wringt om tegen een vlaktaks te zijn. Voor alle duidelijkheid, de term is misleidend. Infeite gaat het over een Begrensd Marginaal Belastingstarief. Met andere woorden, het vlaktaks tarief is een maximaal percentage dat men op een bijkomend inkomen moet afdragen. Volgens de berekeningen van Prof. Decoster zou dit neerkomen op zo'n 35% (tegen 50% nu) in de hypothese dat de overheid nog steeds evenveel moet binnenrijven.

Socialer

Tegenstanders menen dat een vlaktaks niet sociaal is omdat een vlaktaks niet meer progressief zou zijn. Niets is minder waar. Net zoals ons huidig complex systeem (met meer dan 600 vakjes op het belastingsformulier) wordt een vlaktaks voor sociale redenen steeds gekoppeld aan een vrijgesteld bedrag. Voor een inkomen dat onder deze vrijstelling ligt, betaalt men geen belasting. M.a.w. het is en blijft een progressief systeem omdat hoe meer men verdient, hoe meer men moet betalen, ook al zal men over zijn gehele inkomen gemiddeld tussen 0% en 35% betalen, maar nooit meer dan 35%. Reden waarom men beter van MaxTaks zou spreken i.p.v. vlaktaks. Het is zelfs zo dat de werkelijk gemiddelde belasting over alle belastingsbetalers heen zowel in het huidige systeem als in een vlaktaks systeem even hoog zal uitdraaien, nl. een percentage rond de 25%. Het huidige systeem is evenwel minder sociaal dan een vlaktaks systeem. De redenen hiervoor zijn velerlei. Vooreerst is het huidige systeem een interventionistisch systeem. Meestal komt dit erop neer dat men van zijn inkomen bedragen mag aftrekken indien men aan bepaalde voorwaarden voldoet. De voorwaarden op zichzelf zijn een vorm van een dubbele discriminatie. Waarom zou eenzelfde inkomen (meestal bekomen door ervoor te werken) anders belast moeten worden naargelang van de sociale status? En waarom zou iemand meer belasting op zijn inkomen moeten betalen om daarmee de aftrekposten van een andere medeburger te financieren? Een tweede reden is dat veel van deze aftrekposten eerst een uitgave veronderstellen. Lage inkomens vallen dus uit de boot omdat hun inkomen te laag is om deze uitgaven te verrichten. Meestal zijn de aftrekmogelijkhden ook beperkt in de andere zin. Als het inkomen een bepaald niveau overschrijdt, komt men niet meer in aanmerking.

Het netto resultaat is dat er marginale belastingsvoeten optreden die naargelang de gezinssituatie kunnen oplopen tot 80%. Dit zijn allemaal factoren die niet echt aanzetten om een extra inspanning te leveren.

Finaal is er nog een derde effect dat speelt. Wie helemaal geen inkomen heeft, leeft van een onbelast vervangingsinkomen waarbij werken zelfs niet meer toegelaten is. Wie dan toch terug gaat werken wordt dan dikwijls geconfronteerd met een netto inkomensverlies. Die drempel onstaat daardat men het recht op allerlei voordelen verliest (lagere sociale huur, openbaar vervoer) maar ook omdat gaan werken extra kosten meebrengt (denk aan kinderopvang). M.a.w. de huidige inkomstenbelastng geeft aanleiding tot een behoorlijk anti-sociaal klassensysteem. In plaats dat men zich via werken progessief kan opwerken op de sociale ladder, worden bijkomende inspanningen zwaar afgestraft waardoor men "gevangen" blijft in zijn sociale inkomstenklasse. In het huidige systeem is mobiliteit tussen de inkomstenklasses zeer moeilijk gemaakt. Het huidige inkomstenbelasting systeem wordt ons verkocht omdat het socialer zou zijn, maar in werkelijkheid bereikt men net het omgekeerde. Wie arm is, blijft arm. Wie rijk is, blijft rijk maar wie werkt moet blijven werken of hij wordt arm. Werkt hij te hard, dan houdt hij soms minder over dan voordien.

Eenvoudiger

Er zijn nog andere problemen bij de huidige inkomstenbelasting. Zo is er de enorme complexiteit waar door de innings-en aangifte kost behoorlijk hoog is maar economisch een pure verliespost is. De aftrekken zelfs leiden ook niet noodzakelijk tot de beste beslissingen. Zo is de recente belastingssubsidiëring van foto-voltaïsche zonnepanelen zodanig gunstig dat het financiëel rendement er hoger van is dan van een spaarboekje. Mensen leggen dus zonnepanelen ook op niet geisoleerde huizen terwijl een zelfde investering in isolatie tienmaal meer energie opbrengst via besparingen. Als we daarenboven rekening houden met de milieukost van de productie van dergelijke zonnepanelen, dan kan men zich afvragen wat de bedoeling was van de wetgever. Het blijft evenwel een dure investering en zeker de lagere inkomens zullen hier geen profijt aan hebben.

Al deze effecten bestaan bij een vlaktaks met vrijstelling niet. De regels zijn voor iedereen altijd gelijk zonder aftrekken of subsidies. Vanaf een inkomen dat gelijk is aan de vrijstellingsdrempel betaalt men een redelijk vlaktakstarief op elke bijkomend inkomen. Hoe meer men werkt, hoe meer men overhoudt maar ook hoe meer men betaalt. Er zijn geen onzichtbare drempels meer die fungeren als afbakeningen van zijn sociale klasse. De enige inkomstenoverdracht die nog overblijft is van diegenen die inkomsten hebben naar diegenen die geen inkomsten hebben. Socialer en rechtvaardiger kan het niet. Natuurlijk veronderstelt dit dat de vrijstellingsdrempel ongeveer even hoog of iets hoger is dan het gemiddelde vervanginsinkomen, anders scheppen we een nieuwe drempel.

Democratisch

In dit verband is het interessant even te kijken naar hoe een echte democratisch land dit aanpakt. Zo is onlangs in het kleine Zwitserse kanton Obwalden een vlaktaks ingevoerd na een referendum met 8623 stemmen voor en 1368 stemmen tegen. Even slikken, in Zwitserland kan dergelijk klein kanton daar zo goed als autonoom over beslissen? Ons land moet zelfs voor de aanpassing van de BTW voet op brood toestemming vragen aan Europa, laat staan dat een volledig gewest zoals Vaanderen of Wallonië dit kan invoeren voor de inkomstenbelasting van zijn lokale bevolking. Het zou nochtans een goed middel zijn om de concurrentie tussen de regio's te bevorderen. In het geval van Obwalden wou men aanvankelijk een degressieve taks invoeren maar dat mocht niet volgens het grondwettelijk hof omdat het de gelijkheid van alle burgers aantast wat volgens datzelfde grondwettelijk ook inhoudt dat de inkomstenbelasting evenredig moet zijn met de draagkracht van het individu. Een degressieve taks voldoet daar niet aan, een vlaktaks wel. Uit wat vooraf werd aangetoond, blijkt dus dat het Belgische progressieve systeem met al zijn aftrekposten en drempel regels er niet aan voldoet. M.a.w. volgens de vrij rechtlijnige en universele redenering van het Zwitsers grondwettelijk hof is onze belastinsgwetgeving in tegenspraak met een universeel gelijkheidsbeginsel. Men kan zich nu in allerlei bochten gaan wringen om het sociale gelijkheidskarakter van ons huidig systeem te gaan bewijzen, maar dat betekent dat men de feitelijke data ontkent. Alleen een vlaktaks met vrijstelling respecteert zowel het gelijkheidsbeginsel en is door zijn progressief karakter sociaal te verantwoorden.

NUL-tarief het best

Men kan natuurlijk nog verder redeneren. Het enige vlaktaks tarief dat geen enkel onderscheid meer maakt is het NUL-tarief. M.a.w. men behoudt integraal de opbrengst van zijn arbeid of van zijn vermogensinvestering. Zelfs niet zo hard werken wordt dan interessant voor de eigen koopkracht, net zoals veel en hard werken of zijn opgebouwd vermogen investeren. Dit betekent ook dat de globale loonkost zal dalen maar dat de vergoeding voor arbeid zal stijgen. Inkomstenbelasting is nu een integraal van de productiekost en valt weg bij een vlaktaks NUL-tarief. Men zal dan opwerpen dat de overheid geen inkomsten maar zal verwerven. Er weze opgemerkt dat veel uitgaven van de overheid (denk aan wegenwerken) nu minder zullen kosten en dat heelwat belastingsgerelateerde administratie overbodig wordt. De productiekost van heel wat levensnoodzakelijke goederen zal ook dalen (want ook uw broodprijs bestaat voor de helft uit belastingen) en de lagere inkomens zullen dus geen honger hoeven te lijden. Dienstencheques zijn niet meer nodig, net zo min als zwartwerk. Een sociale en duurzame benadering is dan het inkomensverlies van de overheid grotendeels te compenseren door een belasting op verbruik. Dit is voor iedereen gelijk en men kan voor iedereen de verbruiksbelasting op brood laag houden of zelfs compleet afschaffen. Wie een hoger inkomen heeft, zal dan wellicht meer verbruiken en betaalt dus automatisch verhoudingsgewijze meer in functie van zijn draagkracht, zeker als hij er zogenaamde luxegoederen mee koopt. Een deel van deze verbruikersbelasting kan dan ook aangewend worden voor een eerste lijns sociale zekerheid waar de economisch zwakkeren het meest van zullen genieten. Wie meer verdient, kan zich wellicht beter indekken voor grotere risiko's maar dergelijk systeem behoudt niet alleen het gelijkheidsprincipe maar ook het principe dat men bijdraagt in functie van zijn draagkracht overeind.

Daarmee is de cirkel rond. Onze huidige inkomstenbelastig is in wezen a-sociaal en ondermijnt het gelijkheidsbeginsel dat in de grondwet ingeschreven staat. Een vlaktaks met vrijstelling is in deze een grondige verbetering maar nog beter is een vlaktaks met NUL-tarief en een sociaal gemoduleerde verbruikersbelasting. Blijft nog de hamvraag waarom men het huidige systeem met hand en tand blijft verdedigen. Is dit kortzichtheid of het eigenbelang van de priviléges van zijn inkomstenklasse? Suggesties zijn welkom.

Eric Verhulst,

voorzitter www.WorkForAll.org, een onafhankelijke socio-economische denktank