Andere Aanpak is noodzakelijk

Het KB-Lux arrest van 8.12.09 heeft een storm van reacties teweeggebracht, niet alleen over de juridische aspecten, maar evenzeer over het in vraag stellen van het rechtvaardigheidsbeginsel. Kamerlid voor Groen Stefaan Van Hecke verwoordde dit laatste als volgt in een opiniebijdrage "Zwitserland aan de Noordzee" (DS 9.12.09) : "Het geld dat door de overheid op deze manier misloopt, wordt intussen wel opgehoest door de gewone werkmens...". De meeste media leken het erover eens : de eerlijke burgers moeten méér betalen, naarmate er meer gefraudeerd wordt.

Maar klopt dit wel? Is deze redenering niet fout? En wat is de meest efficiënte manier om fiscale fraude aan te pakken? En wat zijn de oorzaken en de economische gevolgen van fiscale fraude?

Hoe het niet werkt?

Volgens de fraudelogica redeneert de overheid als volgt: Eerst beslist zij over de uitgaven. Budgetten worden opgesteld. Daarna kijkt men op welke wijze men gaat financieren, bijvoorbeeld met belastingen op arbeid. Dan blijkt plots dat de ontvangsten tegenvallen omdat sommigen frauderen. Als reactie hierop verhoogt de overheid de belastingen. De fraude zorgt volgens deze theorie dus voor hogere belastingen. Met andere woorden : als we de fraude aanpakken, kan de belastingdruk voor de eerlijke burger dalen. Dit klinkt aannemelijk, maar zo werkt het niet.

Is de fraude de oorzaak van onze torenhoge belastingen? Even nagaan. De overheid heeft een bepaald pakket aan taken en financiert dit met belastingen. Heeft ze een tekort dan verhoogt ze de belastingen. Mocht de overheid plots door een gelukkig toeval méér geld krijgen dan ze verwacht had (bv. als elke fraudeur eerlijk zou betalen), dan zou de belastingdruk moeten dalen. De laastste jaren staat de rente historisch laag. Aangezien België met een zware staatsschuld zit, betekent dit een grote besparing. Maar de belastingen zijn niet gedaald met een evenredig groot bedrag. Neen : deze besparing werd volledig opgesoupeerd. In 2004 stegen de fiscale ontvangsten met 6.8 %, maar de belastingdruk daalde niet, integendeel hij steeg van 47.2 % naar 47.4 % van het BBP. En zelfs de staatsschuld steeg. De schuld van de federale overheid vermeerderde eind januari 2006 van 277.9 miljard € naar 282.8 miljard €. Dit is een aanduiding dat de uitgaven sterker toenamen dan de inkomsten.

De logica van overheidsfinanciën

De overheid beslist niet op voorhand dat een aantal diensten, en enkel die diensten, aan een bepaalde kostprijs zullen geleverd worden. De overheid moddert maar wat aan. Extra belastinginkomsten? Misschien is het tijd voor een budgetverhoging op een of ander departement. Minder uitgaven? Dus is er meer budgettaire ruimte voor andere uitgaven. Dit is natuurlijk geen mooi beeld. Het is het beeld van een overheid, die met miljarden goochelt en geen "business plan" heeft. Maar het is helaas wat er gebeurt. Het volstaat dat we even in het verleden kijken. In 1971 bedroeg het budget voor de overheid een kleine veertig procent van de toenmalige totale welvaart. Nu is dit 50%. Dit is een stijging met zo maar eventjes 25 %. De welvaart is in die periode echter ook gestegen. Hoe meer de overheid ontvangt, hoe meer zij dus uitgeeft en die uitgaven blijven stijgen, zelfs méér dan de stijging van de inkomsten.. Als de welvaart groeit, dan stijgen ook de belastinginkomsten. Mocht onze eerste theorie kloppen, dan zou de belastingdruk al jaren na elkaar moeten dalen, evenredig met onze economische groei. Dit is duidelijk niet gebeurd. De theorie van het zgn. rechtvaardigheidsbeginsel klop dus niet. Als alle fraudeers eerlijk hun belasting zouden betalen, dan zal de belastingdruk niet dalen. Onze tweede theorie blijkt echter wel te kloppen : historisch kan men nagaan, dat telkens de belastinginkomsten meevielen, er gewoon meer werd uitgegeven. Fraude (of belastingontwijking) is daarbij het gevolg van de hoge belastingen en niet omgekeerd.

Verder is het ook bewezen, dat de hoge belastingdruk het gevolg is van de overdreven staatsuitgaven, en dus niet van de fiscale fraude. Volgens diverse studies van de ECB  (Europese Centrale Bank) wordt circa 50 % van het belastinggeld in ons land verspild door de overheid. (Zie o.m. "ECB : Public Sector efficiency : An International Comparison, working paper 242 - 2003). Tenslotte weet elke econoom, dat gefraudeerd geld in de productieve economische kringloop blijft, waar het welvaart en werkgelegenheid creëert. Economisch is dit in elk geval voordeliger, dan het afdragen als belasting aan de overheid, waar het dus voor circa de helft wordt verspild.

Efficiënte Fraudebestrijding

En toch moet fiscale fraude bestreden worden. Maar dit zou beter gebeuren op een efficiënte manier, die de oorzaken aanpakt en niet het symptoom en die bovendien economische voordelen oplevert voor iedereen, dus ook voor de burger die correct zijn belastingen betaalt.

Een efficiënte manier om fiscale fraude aan te pakken, met tevens economische voordelen, is eenvoudigweg de belastingdruk aanzienlijk verlagen. Tenslotte is een lagere belastingdruk toch de bedoeling van de fraude. Een lagere belastingdruk zou onmiddellijk tot minder fraude leiden, zonder geldverslindende controles en onderzoeken. Wie is nog bereid om een toeslag van 170 % te betalen bovenop een nettoloon? Inderdaad : als een werknemer 100 euro netto verdient, betaalt de werkgever 300 euro. Zulke absurde belastingen lokken fraude uit. Een belastingverlaging zou niet alleen de fraude verminderen, maar zou ook belangrijke economische voordelen meebrengen. Vermits er meer geld in de productieve economie blijft, zal de werkgelegenheid zeer snel  toenemen, met een stijging van de welvaart als gevolg en een daling van de armoede. Het Centrum voor Sociaal Beleid (CSB) van de Universiteit specialiseert zich in de bestudering van de armoedebestrijding. Misschien ligt hier een interessant studieonderwerp. Een voorwaarde voor een aanzienlijke belastingverlaging is wel, dat de overheid eens eindelijk orde op zaken zou stellen in haar eigen huishouding. Dit kan gemakkelijk gebeuren, zonder negatieve sociale neveneffecten. Zoals hierboven is aangestipt, kan de overheidsefficiency met circa 50 % verbeterd worden. Dit betekent dat het ambtenarenbestand aanzienlijk kan afgeslankt worden. Vermits 40 % van de overheidsambtenaren de volgende 12 jaar op pensioen gaan, kan die afslanking gebeuren op een perfect sociaal-vriendelijke manier. De enorme besparing die uit deze maatregel zou voortvloeien zou toelaten de belastingdruk tot een meer normaal peil terug te brengen. De voordelen zouden aanzienlijk zijn : minder fiscale fraude, méér werkgelegenheid, méér welvaart en minder armoede.

Willy De Wit

Medewerker bij de socio-economische denktank "Workforall" (www.workforall.org)